برای مشورت با مردم هنوز هم فرصت هست!

در ادبیات سیاسی معاصر آنچه حکومت های مردمی را از دیگر انواع حکومتها متمایز می سازد مشارکت فعال مردم در سطوح مختلف تصمیم گیری و سیاست گذاری کشور است.این نوع نگاه و اصل ضرورت مشارکت مردم درتعیین سرنوشت و آینده اشان، در تعالیم اسلامی و در قالب مفهوم ((شورا)) به خوبی تبیین شده است و پیامبر(ص) به عنوان شخص اول مکتب اسلام و به تبع آن مسلمانان، موظف شده اند که در به انجام رساندن امور خود از فرصت مشورت استفاده کنند.

در مورد جامعه ی ایران نیز به عنوان جامعه ای که اکثریت آن مسلمان است و نیز به واسطه ی حاکیمت دینی ، طبعا" مورد انتظار اینست که امورش بر پایه ی این اصل مهم؛ یعنی رجوع به آراء مردم و مشارکت فعال اقشار مختلف آن استوار شود.

اما واقعیت های اجتماعی پیچیده تر از آن چیزی هستند که به ما این امکان را بدهند که صرفا" با اتکاء به یک سری اصول، جامعه ای ایده ال ایجاد کنیم. بنابراین استفاده از ساز و کارهای عملیاتی که متناسب با شرایط جوامع جدید می باشند و توسط کشوهای مختلف جهان تجربه شده؛ می توانند به طور نسبی ما را به هدفمان برسانند: یکی از مهمترین این ساز وکارها، انتخابات است.

شرکت در انتخابات و رأی دهی، آشکارترین نوع از مشارکت سیاسی افراد یک جامعه است. رأی دادن در واقع نوعی ساز و کار اجتماعی برای تشخیص ارجحیت های اجتماعی است و اساسی ترین کارکرد آن دخالت مردم در تعیین مناصب ومسئولیت های کلیدی جامعه و انتقال آنهاست.

از آن جا که میزان مشارکت شهروندان در انتخابات، یکی از شاخص های اصلی تعیین مقبولیت و مشروعیت نظام سیاسی است، لذا حکومتها تلاش می کنند که این میزان به حداکثر برسد.

معمولا" میزان مشارکت در انتخابات و رفتار انتخاباتی را تحت تأثیر سلوک نامزدهای انتخاباتی و روش تعامل آنها با مردم و نیز زمینه های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی رأی دهندگان می دانند که طبعا" امری فرآیندی و قابل تغییر است.

هیچ چیز خطرناکتر از این نیست که جامعه در وضعیتی قرار بگیرد که در آن بخش قابل توجهی از مردم حس کنند که هیچ سهمی درسرنوشت خود و نظام سیاسی آن ندارند. یکی از اصلی ترین نشانه های چنین یأس اجتماعی، پایین آمدن میزان مشارکت در انتخابات است؛ واقعیتی که بزعم بسیاری از تحلیل گران سیاسی و اجتماعی، بعد از اعلام نتایج رسمی یازدهمین دوره از انتخابات مجلس شورای اسلامی، تا حد غیر قابل انکاری در جامعه ی ایران بروز پیدا کرده است .

اگر چه بسیاری از مردم به ویژه ساکنان شهرهای کوچکتر و روستاها به جهت تأثیر پذیری از عواملی چون سنتها و همبستگی های قومیتی و نیز روحیه ی تقدیرگرایی و پایین بودن سطح مطالبات مدنی از حاکمیت همچنان حضور پررنگی در انتخابات امسال داشتند و نیز بخش قابل توجهی ازشرکت کنندگان حامی جناح سیاسی اصول گرا که هم به عنوان رأی دهنده و هم به عنوان نیروی حامی جناح سیاسی محبوب خود در صحنه حضور فعال داشتند ، اصطلاحا" تنور رقابت های انتخاباتی را گرم نگه می داشتند. اما در کل مشارکت همه ی اقشار جامعه در حد چشمگیری نبود. از اینرو ضرورت دارد که علل زمینه ای آن مورد بررسی قرار گیرد .

الاایحال اگر بخواهیم نگاهی اجمالی به مسئله داشته باشیم؛ با بررسی شواهد و قرائن موجود می توان به یک نوع بندی از زمینه و انگیزه ی عدم مشارکت افراد در انتخابات رسید که به طور خلاصه شامل موارد زیر است:

1- عدم مشارکت به عنوان اعتراض و در جهت اصلاح

بخش قابل توجهی از جامعه ی شهری به ویژه در تهران و کلان شهرها، در انتخابات اخیر؛ جزء تیپ تحریم کننده ی مشارکت بودند. در میان این طیف از مردم، اکثریتی از تفکرات اصلاح طلبی مشاهده می شود که تنها راه پایان دادن به مشکلات موجود کشور را تغییرات اساسی و رویه ای در سطوح بالای حاکمیت می بینند و از اینرو عدم مشارکت در انتخابات را به عنوان ابزار و شیوه ای اعتراضی برای اصلاحات اساسی مطرح می کنند.

2- عدم مشارکت ناشی از بی اعتمادی و یأس

علاوه بردسته ی اول که اغلب از اقشار تحصیلکرده و دانشگاهی هستند و جمعیت محدودی از کل جامعه را تشکیل می دهند ، عدم مشارکت عده ی زیادی از افراد - که عامه ی مردم محسوب می شوند- به دلایلی مانند بیکاری و نداشتن شغل مناسب، مشکلات معیشتی و نارضایتی از شرایط نا عادلانه وتبعیض آمیز موجود و در نهایت نا امیدی و یأس نسبت به سیستم بوده است.

3-عدم مشارکت به منزله مقابله با نظام

دسته ی سوم از افرادی که در انتخابات امسال شرکت نکردند کسانی هستند که پیش از این هم در هیچ انتخاباتی شرکت ننموده اند ؛ چرا که اساسا" مخالف اصل نظام جمهوری اسلامی هستند. این عده خود به دو طیف کلی تقسیم می شوند: دسته ی اول؛ صرفا" مخالف موجودیت نظام هستند اما به غیر از عدم مشارکت در همه پرسی ها، کنش خاص سیاسی هم بر علیه آن ندارند و اما دسته ی دوم که جمعیت اندکی هستند که علاوه بر تحریم انتخابات معمولا " از هر فرصتی در جهت ضربه زدن به نظام حکهوری اسلامی استفاده می کنند.

---

کویریات...