ضرورت پرداختن به مطالبات جدید جامعه در مورد مسائل حقوقی زنان

حقيقت انسان نه مذكر است و نه مؤنث اما معمولا" افراد وقتی وارد بحث حقوق زن مي شوند این ذهنیت را دارند كه باید نتيجه آن، تساوي اين دو صنف يا تفاضل آنها باشد.
 قرآن كريم وقتي مسأله زن و مرد را مطرح مي كند مي گويد: اين دو را از چهره ذكورت و انوثت نشناسيد بلكه از چهره انسانيت بشناسيد چراکه حقيقت انسان را روح او تشكيل مي دهد. مرد و زن در  معيارهاي اصلي همتاي هم هستند، و  فقط وظایف و يك سلسله مسئوليت هاي متفاوت از هم دارند که آن هم بخاطر استعدادهای خاص آنهاست و نه بخاطر برتری و رجحان یکی بر دیگری.

اگر چه احياي علمي حقوق زن در كتاب هاي ديني و حقوقي و نيز تعليم آنها در حوزه هاي درسي، اهمیت زیادی دارد اما
 ضمانت اجرايی برای این حقوق هم باید وجود داشته باشد تا بدون تضييع، تثبيت شود، چون حقوقي كه ضامن اجرا ندارد، رفته رفته  فراموش می شود و همان عادت جامعه و فرهنگ مردم، منبع تدوين حقوق تلقي مي شود؛ معضلی که در سالهای اخیر بواسطه ی پرونده های مختلف مربوط به مسائل زنان، افکار عمومی جامعه ما را بارها به چالش کشانده است و به تبع آن  منجر به ایجاد ابهام و تشکیک نسبت به نظام حقوقی اسلام شده است.
 
در میان مسائل مختلف مربوط به زنان، موضوع  دیه، حق ارث ،تعدد زوجات و حق طلاق  از جمله مقولاتی هستند که در سالهای اخیر پیرامون آنها حساسیتهای زیادی به وجود آمده است و مطالبه گری های اصلاحی نیز در جوامع مختلف مسلمان از جمله ایران در موردشان صورت گرفته است.
البته بروز این نوع از  حساسیتها و مطالبات اصلاحی در مورد حقوق زنان، محدود به دوران معاصر نیست بلکه برای اولین بار و با ورود جوامع اسلامی به دوران مدرن، توسط افرادی مانند شیخ محمد عبده، اقبال لاهوری و سید قطب مطرح شد. 
شیخ محمد عبده  فقیه و حقوقدان و شیخ بزرگ الازهر، در حدود صد سال قبل به عنوان چهره شاخص رفرمیسم اسلامی با روش اجتهادی تغییرات اساسی در حوزه ی حقوق زنان صورت داد. آراء وی در مورد برابری حقوق زنان و مردان از جمله رادیکال ترین مواجهات متفکران مسلمان در دوران مدرن می باشد.
 او حتی در مخالفت با چند همسری  فتوا صادر نمود؛ چرا که باور داشت رسمی کهنهاست و در جوامع جدید بخاطر تغییر شرایط زندگی، باعث بروز مشکلات فراوانی برای خانواده ها و بخصوص فرزندان خواهد شد. 
نگاهی به دیدگاههای افرادی مانند شیخ محمد عبده در میان متفکرین مسلمان که در حدود صدسال قبل با رویکردهای اجتهادی و اصلاحی با مسائل اجتماعی و حقوقی متاثر از دین مواجه شده اند این انتظار را ایجاد می کند که در دوران کنونی نیز با توجه به شرایط روز اجتماعی و مسائل خاص جامعه، به واسطه ی فقهی پویا، قوانین کارآمدتر و موثرتری در حوزه ی حقوق زنان تدوین شود که پاسخگوی مطالبات جدید جامعه باشد.
اگر چه بنظر می رسد بر آورده شدن چنین مطالباتی، از اولویتهای اساسی امروز جوامع مسلمان است اما وجود یک جریان فکری قدرتمند غرب گرا، مانع اصلی ورود متفکرین و صاحبنظران مسلمان به این حوزه می باشد؛ چرا که این نگرانی وجود دارد که فعالیتهای آنها از سوی این جریان فکری غربی مصادره شود ویا ازسوی جامعه ی دینداران برچسپهای انحرافی بخورد.    
در این میان شهید مطهری جزو معدود متفکرین مسلمانی بود که اهداف و ویژگی های جریانهای فکری غربی مدعی مدافع حقوق زن  به ویژه فمینیسم را شناخت و به خوبی تبیین نمود.
اما اکنون با وجود گذشت حدود نیم قرن از آن زمان، آثار مخرب آن همچنان در ساختار فکری و اندیشگی بسیاری از روشنفکران جامعه رسوخ دارد و به تبع آن روز به روز در جامعه به ویژه در بین زنان و جوانان گسترش بیشتری می یابد.
شهید مطهری با اتکاء به جدیدترین مباحث فلسفی،حقوقی و اجتماعی به خوبی به موضوع حقوق زن و تساوی آنها با حقوق مردان پرداخت. طبق استدلال وی در مکتب اسلام، زن و مرد از حقوق متساوی بهرهمندند، اما آنچه که از نظر اسلام مطرح شده، این است که زن و مرد به دلیل این که یکی زن و دیگری مرد است و خلقت و طبیعت آنها یکسان نیست، در برخی حقوق و تکالیف و مجازاتها دارای تفاوت هستند.
شهید مطهری بر این باور بود در دنیای غرب سعی میشود که میان زن و مرد از لحاظ قوانین و مقررات و حقوق و وظایف، وضع واحد مشابهی بوجود آید و تفاوتهای غریزی و طبیعی زن و مرد را نادیده بگیرند. بنابراین، آنچه اکنون در کشور ما میان طرفداران حقوق اسلامی از یک طرف و طرفداران سیستم غربی از طرف دیگر، مطرح است، مسأله وحدت و تشابه نقش اجتماعی زن و مرد است نه تساوی حقوق آنها.
بزعم شهید مطهری، کلمه تساوی حقوق، یک عنوان تزویرآمیز است که برای شبیه نمودن نقش  زنان و مردان در جامعه گذاشته شده است.
بنابراین در شرایط کنونی علیرغم سرو صداهای زیاد رسانه ای و تبلیغات گسترده جریانهای فمینیستی در قالب شعار دفاع از حقوق زن، این ضرورت احساس می شود  که متفکران مسلمان، علمای دین و صاحبنظران در حیطه ی قانون گذاری و حقوق،  به طور جدی به مسائل و مطالبات جدید جامعه در مورد زنان  و بازنگری در قوانین بپردازند و امکان سوء استفاده دیگران از مشکلات موجود را به حداقل برسانند. 

یادداشت من در هفته نامه حامی عدالت

شماره 8

15 تیرماه 99

کویریات...